Przyszłość wsi w centrum debaty. Panel Fundacji Polska z Natury na Europejskim Forum Rolniczym w Jasionce

Podczas Europejskiego Forum Rolniczego w Jasionce Fundacja Polska z Natury zorganizowała panel poświęcony przyszłości obszarów wiejskich koncentrujący się na wyzwaniach związanych z wymianą pokoleniową oraz starzeniem się społeczności.

W dyskusji udział wzięli dr Łukasz Komorowski z Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, rolniczka Agnieszka Tołłoczko-Wróbel, przewodniczący Ruchu Młodych Farmerów Grzegorz Majewski oraz Dominika Marć i Karolina Suska, ambasadorki programu „Zakorzenione”. Spotkanie od początku miało charakter pogłębionej rozmowy o procesach, które już dziś kształtują rzeczywistość wielu miejsc w Polsce, a nie tylko o odległych prognozach. Dyskusję moderowała Monika Szewczyk-Wittek z Fundacji Polska z Natury.

W pierwszej części dyskusji wyraźnie wybrzmiała perspektywa demograficzna i przestrzenna. Zwracano uwagę na postępującą koncentrację ludności wokół największych ośrodków miejskich oraz stopniowe wyludnianie się znacznej części obszarów wiejskich. Ten proces wpływa nie tylko na strukturę wieku mieszkańców, ale również na dostępność usług, potencjał rozwojowy i możliwości budowania lokalnych wspólnot. Wskazywano, że mimo relatywnie młodej struktury rolników na tle innych krajów Unii Europejskiej, tempo starzenia się tej grupy jest wyraźne, a brak wielofunkcyjności wielu obszarów ogranicza ich atrakcyjność jako miejsca życia i pracy:

„20% gmin ludności przybywa, natomiast ubywa 80% pozostałym gmin. Ludność koncentruje się wokół największych ośrodków”.

W kolejnej części rozmowy wyraźnie przesunięto akcent w stronę codziennego funkcjonowania gospodarstw i decyzji podejmowanych przez rolników. Z perspektywy praktyki rolniczej szczególnie mocno wybrzmiała kwestia niepewności ekonomicznej oraz trudności w planowaniu produkcji w dłuższej perspektywie. Podkreślano, że młode pokolenie coraz częściej oczekuje stabilności, przewidywalności i realnych warunków do rozwoju, które nie zawsze są dziś dostępne na wsi. W tym kontekście zwracano uwagę na zmieniające się podejście do pracy i życia, w którym bezpieczeństwo finansowe i dostęp do usług stają się równie ważne jak przywiązanie do miejsca:

„Rolnictwo to jest roller-coaster. Na końcu okazuje się, że nie wiem, czy te ziemniaki sprzedam”.

Istotnym wątkiem była również narracja wokół rolnictwa i jej wpływ na decyzje młodych ludzi. Wskazywano, że sposób, w jaki mówi się o pracy na wsi, może zarówno zachęcać, jak i zniechęcać do jej podejmowania. Podkreślano znaczenie budowania pozytywnego obrazu rolnictwa jako świadomego wyboru, a nie wyłącznie trudnej konieczności. Jednocześnie zwracano uwagę na rosnący rozdźwięk pomiędzy deklaracjami dotyczącymi przejmowania gospodarstw a faktycznym zaangażowaniem młodego pokolenia w ich prowadzenie:

„Rozbudzajmy pasję w młodych. Naszym zadaniem jest, żeby chcieli, a nie, żeby słyszeli, że jest ciężko”.

Końcowa część panelu została wyraźnie zdominowana przez wątki społeczne i relacyjne, które w coraz większym stopniu decydują o jakości życia na wsi. Zwracano uwagę na osłabienie więzi międzyludzkich, trudności w budowaniu wspólnoty oraz zmieniające się modele życia rodzinnego. Wskazywano, że przyszłość obszarów wiejskich zależy nie tylko od ekonomii i infrastruktury, ale także od zdolności do odbudowy relacji i tworzenia przestrzeni do współdziałania:

„Obawiam się, że sama miłość do miejsca nie wystarczy, żeby młodzi zostali na wsi”.