“W Polsce powinno znaleźć się miejsce dla wszystkich”. Debata o glebie i przyszłości rolnictwa 

“Powinniśmy znaleźć miejsce dla wszystkich – dla dużego rolnictwa towarowego, które zapewnia nam bezpieczeństwo, dla średnich gospodarstw, które mogą się utrzymywać bez wielkich nakładów i kredytów oraz dla małych ekologicznych gospodarstw stawiających na mniej intensywną uprawę” – mówił podczas debaty “Jaki jest nasz plan na plon? O glebie, suszy i bezpieczeństwie żywnościowym” Stefan Krajewski, wiceminister rolnictwa.

We wtorek 8 kwietnia odbyła się debata organizowana przez redakcję portalu Farmer.pl, Fundację Polska z Natury oraz Związek Młodzieży Wiejskiej w której wzięli udział: Stefan Krajewski, wiceminister rolnictwa, prof. Wiesław Szulc ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Szczepan Leszczyński, rolnik z Podlasia i zootechniki, wykładowca Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie oraz dr hab. Tomasz Żelaziński, rolnik z woj. łódzkiego praktykujący zrównoważone rolnictwo. 

Debatę otworzyli Szymon Migoń, prezes Związku Młodzieży Wiejskiej oraz Krzysztof Perycz-Szczepański, prezes Fundacji Polska z Natury. “Kluczowa jest edukacja. Jako Związek Młodzieży Wiejskiej od ponad 90 lat dbamy o to, żeby edukować mieszkańców obszarów wiejskich, szczególnie młodych rolników. Myślę, że świadomość młodych rolników nt. gleby i planowania jest coraz większa, ale istotne jest, aby ta wiedza trafiała do ich rodziców i dziadków” – stwierdził Migoń. “Rolnicy mówią, że ich pole to ich podstawowy warsztat pracy. Dlatego wspólnie postanowiliśmy zastanowić się, jak zadbać o ich warsztat pracy, w szczególności pod kątem gleby, bo to jedno z podstawowych i poważniejszych wyzwań” – powiedział Perycz-Szczepański. 

Debata odbyła się w ramach kampanii “Plan na plon”, której zadaniem jest popularyzacja wiedzy na temat gleby. Garść zdrowej gleby może zawierać więcej mikroorganizmów niż jest ludzi na Ziemi. Ta niepozorna materia to w rzeczywistości niezwykle złożony i tętniący życiem ekosystem. Współistnieją w nim bakterie, grzyby, promieniowce, nicienie, pierwotniaki oraz drobne bezkręgowce – wszystkie pełniące kluczowe funkcje we wzroście i zdrowiu roślin oraz obiegu składników pokarmowych.

Właśnie dlatego gleba to fundament rolnictwa i bezpieczeństwa żywnościowego kraju. Jej kondycja bezpośrednio wpływa na wysokość i stabilność plonów, koszty produkcji, jakość żywności, a więc i nasze zdrowie, a także zdolność rolnictwa do adaptacji w coraz bardziej nieprzewidywalnych warunkach klimatycznych. Gleba ma również ogromne znaczenie dla ochrony środowiska i zasobów wodnych. Magazynuje wodę (nawet do 150 m³/ha więcej przy każdym dodatkowym 1% próchnicy), wiąże węgiel organiczny, a także filtruje zanieczyszczenia przedostające się do wód gruntowych. Jak wynika z “Krajowego raportu o stanie gruntów rolnych w Polsce” z powodu zakwaszenia gleb polskie gospodarstwa tracą rocznie od 2 do 4 miliardów złotych. Jest to związane z niską skutecznością nawożenia.

Prof. Wiesław Szulc nakreślił główne wyzwania dla rolników w naszym kraju. “Rolnicy gospodarują wyjątkowo trudnych warunkach w Polsce. Geneza powstania polskich gleb wiąże się ze zlodowaceniami, powstała ze żwirów i piasków. Na takich glebach utrzymać produkcję na odpowiednim poziomie jest niezwykle trudno. Polski rolnik ma podstawowe trzy problemy związane z gruntem. Po pierwsze, lekkie gleby, które nie zatrzymują wody, a od niej zależy wielkość produkcji rolnej. Po drugie zakwaszenie gleb, opady przeważają nad transpiracją. Po trzecie, bardzo niska zawartość próchnicy. Z tego powodu ponad 80% gleb w Polsce można traktować jako marginalne. Ponadto rolnicy często nawożą w nieodpowiedni sposób, używają zbyt mało nawozów wapniowych” – zaznaczył.  

Prof. Tomasz Żelaziński zwrócił uwagę na regres w bioróżnorodności. “Kiedyś w Polsce powszechne były zadrzewienia śródpolne i miedze. Obecnie tego nie ma, co obniża bioróżnorodność. Choroby grzybowe i szkodniki mają większe możliwości ekspansji. Trochę zaszkodziliśmy sami sobie. Brak drzew sprawia, że pola nie mają zasłony przeciwwietrznej” – podkreślił. 

Wiceszef resortu rolnictwa, Stefan Krajewski zwrócił uwagę na aspekt bezpieczeństwa żywnościowego. “Bezpieczeństwo żywnościowe trzeba rozpatrywać w dwóch aspektach – aby żywność spełniała wymogi jakościowe oraz żeby dostęp do niej był powszechny i ciągły. Zapotrzebowanie na żywność na świecie będzie rosło, Polska ma ogromny potencjał w tym obszarze, musimy go w pełni wykorzystać” – stwierdził. “Powinniśmy znaleźć miejsce dla wszystkich – dla dużego rolnictwa towarowego, które zapewnia nam bezpieczeństwo, dla średnich gospodarstw, które mogą się utrzymywać bez wielkich nakładów i kredytów oraz dla małych ekologicznych gospodarstw stawiających na mniej intensywną uprawę” – dodał. 

Szczepan Leszczyński przypomniał, że rolnictwo to system naczyń połączonych. “Nie ma zrównoważonej produkcji roślinnej bez zrównoważonej produkcji zwierzęcej. W płodozmianie świetne są rośliny bobowate, ale jeżeli soja jest w 98% wykorzystywana jest na paszę dla zwierząt, drobnonasienne jako zielonki a nawozów organicznych nie będziemy mieli bez zwierząt oraz innych użytków zielonych bez przeżuwaczy to widać to klarownie” – stwierdził. “ Dla mnie jako hodowcy z Podlasia niezwykle ważne jest to, że ministerstwo rozumie, że nie ma dobrej produkcji roślinnej w oderwaniu od produkcji zwierzęcej” – dodał zwracając się do wiceministra Krajewskiego.

“Grunty orne to skarb narodowy, dlatego ważne jest, aby nie przechodziły do rąk deweloperów ani nie były wykorzystywane pod słabo uzasadnione inwestycje bo tracimy je bezpowrotnie. Energia dla wsi – w Polsce mamy ponad 166 biogazowni rolniczych, ten potencjał jest dużo większy, oceniany nawet na kilkanaście tysięcy. To jest przyszłość nie tylko ze względu na tanią i bezpieczną energię, ale także dla pofermentu, czyli źródła materii organicznej, która podniesie jakość gleb” – podsumował Krzysztof Perycz-Szczepański.