Polska energetyka znajduje się w momencie przełomowym. Przez dekady opierała się na węglu, który zapewniał bezpieczeństwo energetyczne i był fundamentem rozwoju gospodarczego kraju. Dziś jednak zmieniają się zarówno realia technologiczne, jak i ekonomiczne. Rosnący udział odnawialnych źródeł energii, rozwój nowych technologii oraz konieczność modernizacji starzejącej się infrastruktury sprawiają, że transformacja energetyczna przestaje być odległą perspektywą – staje się rzeczywistością.

O tym, jak wygląda ten proces i jakie wyzwania stoją przed Polską, Daniel Czyżewski z Fundacji Polska z Natury rozmawia w najnowszym odcinku podcastu Fundacji Polska z Natury z dr. Bartoszem Sobikiem, ekspertem zajmującym się transformacją energetyczną w Szkole Głównej Handlowej oraz Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie.

„Cała logika, cały paradygmat transformacji opiera się wokół tej energetyki zdecentralizowanej (…). Obecnie nie widzę możliwości powrotu do wcześniejszej konstrukcji systemu, czyli do energetyki centralnie sterowanej.”

Jednym z głównych tematów rozmowy jest zmiana sposobu funkcjonowania systemu elektroenergetycznego. Transformacja nie oznacza jedynie zastępowania jednych źródeł energii innymi. To przede wszystkim przebudowa całej architektury systemu – od modelu opartego na dużych, centralnie sterowanych elektrowniach do systemu, w którym coraz większą rolę odgrywają rozproszone źródła energii oraz elastyczne zarządzanie produkcją i zużyciem energii. Zdaniem naszego gościa jest to proces, którego nie da się już odwrócić.

Jednocześnie rozmowa pokazuje, że obecna sytuacja jest efektem decyzji podejmowanych przez dziesięciolecia. Po II wojnie światowej oraz w okresie kryzysów energetycznych Polska postawiła na wykorzystanie własnych zasobów węgla, co w tamtych realiach było racjonalnym wyborem. Dziś jednak infrastruktura energetyczna starzeje się, a warunki funkcjonowania rynku energii zmieniły się diametralnie. Elektrownie projektowane do nieprzerwanej pracy przez całą dobę coraz trudniej odnajdują się w systemie, w którym dynamicznie rośnie udział odnawialnych źródeł energii.

„Jesteśmy w szczytowej fazie transformacji energetycznej, ponieważ ona ostatnio bardzo gwałtownie przyspieszyła.”

W podcaście rozmawiamy również o przyszłości węgla w polskim miksie energetycznym. Choć nadal odpowiada on za znaczną część produkcji energii elektrycznej, jego znaczenie będzie stopniowo malało. Wynika to nie tylko z polityki klimatycznej, ale przede wszystkim z ekonomii funkcjonowania rynku energii. Rosnące koszty paliwa i uprawnień do emisji CO2 sprawiają, że elektrownie węglowe coraz częściej przegrywają konkurencję z odnawialnymi źródłami energii, których koszt wytwarzania dodatkowej jednostki energii jest bardzo niski.

Rozmowa wyjaśnia również, dlaczego w nowoczesnym systemie elektroenergetycznym coraz większego znaczenia nabierają źródła elastyczne – takie, które potrafią szybko reagować na zmieniającą się produkcję energii z wiatru i słońca. To właśnie ta zmiana logiki funkcjonowania systemu powoduje, że tradycyjne elektrownie węglowe są wykorzystywane coraz rzadziej.

„Architektura rynku energii elektrycznej wprost wspiera OZE, ponieważ odnawialne źródła energii mają praktycznie zerowy koszt krańcowy produkcji energii.”

Istotnym wątkiem podcastu są także decyzje inwestycyjne i ich konsekwencje. Dr Bartosz Sobik zwraca uwagę, że powodzenie projektów energetycznych zależy nie tylko od ich znaczenia dla bezpieczeństwa energetycznego, ale również od ich ekonomicznej opłacalności. W rozmowie analizujemy przypadek inwestycji, które mimo dużego zaangażowania środków publicznych nie uzyskały finansowania komercyjnego, ponieważ nie dawały realnych perspektyw zwrotu z inwestycji.

To ważna lekcja pokazująca, że transformacja energetyczna nie jest wyłącznie wyzwaniem technologicznym czy środowiskowym. Jest również procesem gospodarczym, w którym decyzje muszą uwzględniać zmieniające się warunki rynkowe, dostęp do finansowania oraz długoterminową efektywność ekonomiczną.

„Ignorowanie obecnych realiów rynku energii oraz transformacji energetycznej kończy się kosztami utopionymi.”

W najnowszym odcinku podcastu rozmawiamy również o przyszłości energetyki jądrowej w Polsce, rozwoju morskiej energetyki wiatrowej, roli elektrowni gazowych, bezpieczeństwie dostaw energii oraz wyzwaniach związanych z modernizacją krajowego systemu elektroenergetycznego.

Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy z Bartoszem Sobikiem i poznania mechanizmów, które będą kształtować polską energetykę w nadchodzących dekadach.