Miejskie Plany Adaptacji (MPA): Jak Fundacja Polska z Natury wspiera miasta w walce ze zmianami klimatu
Transformacja klimatyczna to jedno z największych wyzwań stojących przed polskimi samorządami. Aby skutecznie mierzyć się z jej skutkami, niezbędne jest strategiczne planowanie. Właśnie dlatego Fundacja Polska z Natury, realizuje kluczowy projekt badawczy, którego celem jest analiza dotychczasowych działań adaptacyjnych w miastach i wypracowanie rekomendacji dla kolejnych samorządów.
Dlaczego jest to ważne teraz? Kluczowe zmiany prawne.
Dotychczas obowiązek opracowania Miejskich Planów Adaptacji (MPA) dotyczył głównie miast liczących powyżej 100 000 mieszkańców [1a, 3]. Jednak w związku z procedowaną nowelizacją Ustawy o Ochronie Środowiska (UoOŚ), obowiązek ten zostanie rozszerzony. Pomiędzy 1 lipca 2025 r. a 2 stycznia 2028 r. plany adaptacyjne będą musiały opracować również miasta liczące od 20 do 100 tysięcy mieszkańców [1c, 3]. Choć niektóre mniejsze samorządy działały proaktywnie (jak np. Bełchatów, który już w latach 2017-2020 przygotował „strategię dla zmian klimatu,” czy Przemyśl, który uchwalił plan w 2023 r.), formalnie wszystkie miasta objęte nowym zakresem będą musiały opracować te plany od nowa.
Co analizujemy? Uczymy się na faktach i doświadczeniach.
Nasz projekt, ujęty w raporcie „Miejskie Plany Adaptacji: Analiza, Praktyki i Rekomendacje”, ma za zadanie pomóc miastom w przygotowaniu się na to wyzwanie. Analizujemy dotychczasowe efekty pierwszej tury MPA dla miast powyżej 100 tys. mieszkańców, uwzględniając postępy w zakresie ewaluacji i aktualizacji. Bierzemy również pod uwagę miasto Przemyśl, które poza obowiązkiem uchwaliło własny plan w 2023 roku, oraz Chełm, gdzie podjęto uchwałę o rozpoczęciu prac.
W poszukiwaniu dobrych praktyk i przestrog.
Kluczowym elementem sukcesu MPA jest skuteczność konsultacji społecznych i komunikacji procesu. Nasz raport skupia się na identyfikacji najlepszych praktyk w tym zakresie, które mogą służyć jako inspiracja dla miast dopiero rozpoczynających prace. Wskazujemy konkretne samorządy zasługujące na pochwałę, opisując ich rozwiązania w formie studiów przypadku.
Jednak rzetelna analiza wymaga również wskazania potencjalnych pułapek. Raport zawiera również „Przestrogi i częste błędy”, które mają ostrzec samorządy przed powielaniem nieefektywnych działań. Typowym, niestety popularnym błędem (występującym np. w 21 spośród analizowanych miast), jest przeprowadzenie konsultacji społecznych, w których faktycznie udział wzięli wyłącznie urzędnicy wydziałów, spółek komunalnych i tylko jedna organizacja pozarządowa. Błędy te są opisywane w raporcie anonimowo, z wyraźnym podkreśleniem ich powszechności.
Kiedy będą dostępne rekomendacje?
Raport z funkcjonalnym podsumowaniem dobrych praktyk i kierunkowymi wskazówkami dla miast będzie przygotowywany zgodnie z następującym harmonogramem:
• Rozdziały 1-2 (kontekst prawny i stan obecny): Listopad [8a].
• Rozdziały 3-5 (dobre praktyki, błędy i rekomendacje): Grudzień [8b].
• Redakcja i kolaudacja: Styczeń [8c].
• Publikacja i promocja raportu: Luty [8d].
Fundacja Polska z Natury ma nadzieję, że te wnioski, oparte na dogłębnej analizie jakościowej, przyczynią się do poprawy procesów adaptacyjnych w polskim samorządzie.